Kısa cevap: 102 Bankalar, işletmenin bankadaki mevduatını izler; yatırılan tutarlar borç, çekilen ya da ödenen tutarlar alacak kaydedilir. İşletmenin banka hesabına bağlı banka kartıyla ödenen bir masraf fişinin karşı hesabı 102'dir: gider ve indirilecek KDV borç, 102 alacak. Aynı harcamayı hem fişten hem banka hareketinden ikinci kez gider yazmamak, bu hesapta en sık karşılaşılan sorundur.
Bu sayfa genel bir başvuru metnidir. Banka ve hesap bazındaki alt kırılım (102.01 Ziraat TL, 102.02 Garanti USD gibi) sizin hesap planınıza göre değişir; örnekleri kendi kodlarınızla okuyun.
Tebliğe göre tanımı ve işleyişi
1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'ne göre 102 Bankalar, işletmenin yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlendiği hesaptır. Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç; çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.
Uygulamada her banka ve her döviz cinsi için ayrı alt hesap açılır; böylece hesap bazındaki bakiye banka ekstresiyle satır satır karşılaştırılabilir.
Hangi fişlerde karşı hesap 102 olur?
- İşletmenin vadesiz hesabına bağlı banka kartıyla (debit) yapılan ödemeler.
- Havale/EFT ile ödenen faturalar (fatura önce 320 Satıcılar'a alacak yazılmışsa ödeme 320 borç / 102 alacak olur; bkz. 320 Satıcılar).
- Bankanın kestiği hesap işletim ücreti, EFT ücreti gibi masraflar (dekontla).
İşletmenin kredi kartıyla ödenen fiş 102'den kapatılmaz: kart borcu ekstre kesim tarihine kadar bankaya olan borçtur, ödeme günü bankadan çıkar.
Örnek yevmiye 1: banka kartıyla ödenen akaryakıt fişi (ticari araç)
Şirketin ticari aracına 2.400 TL'lik (2.000 TL + %20 KDV 400 TL) akaryakıt alındı, banka kartıyla ödendi. Araç dağıtımda kullanılıyor.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri | Akaryakıt, matrah %20 | 2.000,00 | |
| 191 İndirilecek KDV | KDV %20 | 400,00 | |
| 102 Bankalar | Banka kartı ödemesi | 2.400,00 |
Araç binek otomobil olsaydı giderin %30'u kanunen kabul edilmeyen gider olurdu (GVK m.40/5) ve KDV'nin de yalnız %70'e isabet eden kısmı 191'e alınabilirdi. Örnek kayıt: 191 İndirilecek KDV ve KKEG nasıl kaydedilir?
Örnek yevmiye 2: banka masraf dekontu
Banka 150 TL hesap işletim ücreti kesti; dekontta 7,50 TL BSMV ayrıca gösteriliyor, hesaptan toplam 157,50 TL çıktı (tutarları dekonttan alın). Banka ve sigorta muameleleri vergisi kapsamındaki işlemler KDV'den istisnadır (KDV Kanunu m.17/4-e); dekonttaki BSMV indirilecek KDV değildir, masrafla birlikte gider yazılır.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | Hesap işletim ücreti + BSMV | 157,50 | |
| 102 Bankalar | Bankanın kestiği tutar | 157,50 |
Masraf borçlanmayla ilgili bir kredinin komisyonuysa 780 Finansman Giderleri hesabına yazılması daha doğru olur.
Sık yapılan hatalar
- Aynı harcamayı iki kez gider yazmak. Fiş gider kaydıyla girilir, ay sonunda banka ekstresi aktarılırken aynı tutar bir kez daha "çeşitli gider" olarak işlenir. Banka hareketini aktarırken fişle girilmiş ödemeleri 102'ye karşı değil, zaten oluşmuş kaydın karşı hesabı olarak eşleştirin.
- Kredi kartını banka kartı sanmak. Fişte "KREDİ KARTI" yazar, kart numarasının son dört hanesi işletmenin kredi kartına aittir; ödeme günü gelmeden 102'den kapatmak banka bakiyesini gerçekte olduğundan düşük gösterir.
- Hesap bazında alt hesap açmamak. Tek 102 hesabında birden fazla banka izlenince ekstre mutabakatı yapılamaz.
- Banka masrafının BSMV'sini 191'e almak. BSMV bir KDV değildir, indirim konusu yapılamaz.
Muasebe'de bu hesap
Muasebe kâğıt fiş ve e-arşiv fatura görselini okur; banka ekstresi işlemez. Luca dosyasında gider satırı sizin tanımladığınız hesap koduna, KDV satırı indirilecek KDV alt hesabına gelir, karşı hesap satırı ürünün varsayılan koduyla yazılır. Banka kartıyla ödenmiş fişlerde bu satırı Luca'ya yüklemeden önce kendi hesap planınızdaki ilgili banka alt hesabıyla değiştirin. Ayrıntı: Luca fiş aktarımı.
Sık sorulanlar
Banka kartıyla ödenen fişin karşı hesabı nedir?
İşletmenin vadesiz hesabına bağlı banka kartıyla ödenen fişte karşı hesap 102 Bankalar'dır; gider ve indirilecek KDV borç, 102 alacak kaydedilir. Kredi kartıyla ödenen fişte karşı hesap bankalar değil, kredi kartı borcunun izlendiği hesaptır.
Banka masraflarındaki BSMV indirilecek KDV'ye alınır mı?
Hayır. Banka ve sigorta işlemleri vergisi KDV değildir; masrafla birlikte gider hesabına yazılır. Bankanın kestiği tutarın tamamı gider, karşı hesap 102 Bankalar'dır.
Fişle girdiğim harcama banka ekstresinde de görünüyor, ne yapmalıyım?
Harcamayı yalnız bir kez gider yazın. Fiş kaydında karşı hesap 102 ise ekstre satırı zaten kayıtlıdır; ekstreyi aktarırken bu satırı yeniden gidere yazmayın, yalnız mutabakat için eşleştirin.
Her banka için ayrı alt hesap açmak zorunlu mu?
Tebliğ alt kırılımı işletmeye bırakır; ancak birden fazla bankası olan işletmede banka ve döviz cinsi bazında alt hesap açmak, bakiyeyi ekstreyle karşılaştırabilmenin tek pratik yoludur.
Kaynaklar: 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 26.12.1992/21447 mükerrer, s. 55 (102 Bankalar); KDV Kanunu m.17/4-e; Gelir Vergisi Kanunu m.40/5.
