Kısa cevap: 331 Ortaklara Borçlar, işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemler dolayısıyla ortaklarına (şahıs işletmesinde işletme sahibine) borçlu olduğu tutarları izler. Ortak, işletmenin bir harcamasını kendi cebinden ya da kişisel kartıyla ödediyse işletme ortağa borçlanır: gider ve indirilecek KDV borç, 331 alacak. İşletme bu parayı ortağa ödediğinde 331 borç, kasa ya da banka alacak olur. Ortağın kişisel harcamasına ait fiş ise işletmenin gideri değildir; 331'e alınması ortağa olmayan bir borç yaratır.
Bu sayfa genel bir başvuru metnidir. Ortak bazındaki alt kırılım (331.01 Ahmet Yılmaz gibi) sizin hesap planınıza göre değişir; örnekleri kendi kodlarınızla okuyun.
Tebliğe göre tanımı ve işleyişi
1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nin 2 Sıra No.lu Tebliğ ile düzeltilmiş tanımına göre 331, işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla ortaklara (ferdi işletmelerde işletme sahibine) borçlu bulunduğu tutarların izlendiği hesaptır. Borcun doğması halinde alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir.
Ortaklardan olan ticari borçlar (ortaktan mal alımı gibi) 320 Satıcılar'da izlenir ve tebliğe göre bilanço dipnotlarında gösterilir; 331, ticari olmayan borçlar içindir: ortağın işletmeye borç para vermesi, işletme adına yaptığı ödemeler.
Ortak hangi fişi ödedi? Üç durum
| Durum | Kayıt |
|---|---|
| Ortak, işletmenin kırtasiye/akaryakıt/yemek fişini kendi parasıyla ödedi | Gider + 191 borç / 331 alacak |
| Ortak, kendi evinin market alışverişini yaptı, fişi muhasebeye geldi | İşletmenin gideri değil; deftere alınmaz |
| İşletme kasasından ortağın kişisel harcaması ödendi | Gider değil; ortaktan alacak (131 Ortaklardan Alacaklar) |
İkinci ve üçüncü satırın ayrımı önemlidir: GVK m.41/1-1, teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paraları ve aldıkları değerleri gider olarak kabul etmez. Şirketlerde ortağın kişisel harcamasını işletmeye yüklemek örtülü kazanç tartışmasını da beraberinde getirir. Hangi harcamanın işle ilgili olduğunu fişin kendisi söylemez; değerlendirmeyi mükellefi tanıyan muhasebeci yapar.
Örnek yevmiye 1: ortağın kişisel kartıyla ödenen işletme fişi
Şirket ortağı, ofis için 1.200 TL'lik (1.000 TL + %20 KDV 200 TL) temizlik malzemesini kendi kredi kartıyla aldı.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 770 Genel Yönetim Giderleri | Temizlik malzemesi, matrah %20 | 1.000,00 | |
| 191 İndirilecek KDV | KDV %20 | 200,00 | |
| 331 Ortaklara Borçlar | Ortağın ödediği | 1.200,00 |
Örnek yevmiye 2: ortağa geri ödeme
Ay sonunda biriken 1.200 TL ortağa havale ile ödendi.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 331 Ortaklara Borçlar | Ortağa geri ödeme | 1.200,00 | |
| 102 Bankalar | Havale | 1.200,00 |
Sık yapılan hatalar
- Her fişin karşı hesabını 331 yapmak. Kasadan, banka kartından ya da şirket kartından ödenen fiş ortağa borç doğurmaz; 331 şişer, ortağa ödenmemiş "borç" birikir ve bilanço gerçeği yansıtmaz.
- Ortağın kişisel harcamasını 331'e almak. İşletmenin gideri olmayan bir harcama için ortağa borçlanılmaz.
- 331 ile 131'i mahsup etmeden bırakmak. Ortaktan alacak ve ortağa borç aynı anda büyüyorsa dönem sonunda mutabakat yapılmalıdır.
- Ticari borcu 331'de izlemek. Ortaktan yapılan mal alımı ticari borçtur, 320 Satıcılar hesabında izlenir.
Muasebe'de bu hesap
Muasebe'nin Luca aktarım dosyasında karşı hesap satırı, ürün varsayılanı olarak 331001001 koduyla ve "Ödeme/Kredi Kartı" açıklamasıyla yazılır. Bu yalnız bir başlangıç değeridir, sizin hesap planınızın yerine geçmez; Muasebe fişin kim tarafından ve nasıl ödendiğini bilmez. Kasadan, bankadan ya da şirket kartından ödenmiş fişlerde bu satırı Luca'ya yüklemeden önce kendi planınızdaki doğru karşı hesapla değiştirin. Gider hesap kodunu ise Muasebe hiçbir zaman varsayılan olarak yazmaz; firma ve kategori bazında siz tanımlarsınız. Ayrıntı: Luca fiş aktarımı.
Sık sorulanlar
Ortağın kendi cebinden ödediği fiş hangi hesaba kaydedilir?
Harcama işletmeyle ilgiliyse gider hesabı ve indirilecek KDV borç, 331 Ortaklara Borçlar alacak kaydedilir. İşletme tutarı ortağa ödediğinde 331 borç, kasa veya banka alacak olur.
Şahıs işletmesinde 331 kullanılır mı?
Evet. 2 Sıra No.lu Tebliğ ile düzeltilen tanım, ferdi işletmelerde işletme sahibine olan borçları da kapsar. Ancak işletme sahibinin işletmeden çektiği paralar ve kişisel giderleri GVK m.41'e göre gider kabul edilmez.
Ortağın kişisel harcaması 331'e yazılır mı?
Hayır. İşletmenin gideri olmayan harcama için ortağa borç doğmaz. Böyle bir fiş deftere alınmaz; işletme kasasından ödendiyse ortaktan alacak olarak izlenir.
Ortaktan mal alımı 331'de mi izlenir?
Hayır. Ortaktan yapılan mal ve hizmet alımından doğan ticari borç 320 Satıcılar'da izlenir ve bilanço dipnotlarında gösterilir. 331, esas faaliyet dışındaki işlemlerden doğan borçlar içindir.
Kaynaklar: 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 26.12.1992/21447 mükerrer, s. 76-77 (320 ve 331); 2 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 16.12.1993/21790, C-17 (331 tanımı); Gelir Vergisi Kanunu m.41/1-1.
