Kısa cevap: 391 Hesaplanan KDV, işletmenin sattığı mal ve hizmetler üzerinden hesapladığı KDV'yi izler; satışta alacak, düzeltmelerde borç yazılır. Vergilendirme dönemi sonunda 391'in bakiyesi 191 İndirilecek KDV ve 190 Devreden KDV ile karşılaştırılır: 391 büyükse fark ödenmek üzere 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar'a aktarılır, küçükse 191'in kalanı 190'a devreder. Masraf fişleri 391'e değil 191'e dokunur; 391 satış tarafının hesabıdır.
Bu sayfa genel bir başvuru metnidir. 391'in oran bazlı alt kırılımı (391.01, 391.10, 391.20 gibi) sizin hesap planınıza göre değişir; örnekleri kendi kodlarınızla okuyun.
Tebliğe göre tanımı ve işleyişi
1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'ne göre 391, teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan KDV ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin KDV'nin izlendiği hesaptır. İşleyişi 2 Sıra No.lu Tebliğ ile şöyle düzeltilmiştir: hesaplanan KDV bu hesaba alacak, düzeltmeler borç kaydedilir. Vergilendirme dönemi itibarıyla bakiyesi 191 ve/veya 190 ile karşılaştırılır; 391'in bakiyesi fazlaysa vadesinde ödenmek üzere 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına aktarılarak kapatılır.
391 bir yabancı kaynak hesabıdır: işletmenin müşteriden tahsil ettiği ama henüz devlete ödemediği vergiyi gösterir.
Örnek yevmiye 1: satış faturası
Müşteriye 60.000 TL'lik (50.000 TL + %20 KDV 10.000 TL) vadeli satış yapıldı.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 120 Alıcılar | Müşteri alacağı | 60.000,00 | |
| 600 Yurt İçi Satışlar | Satış, matrah %20 | 50.000,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | KDV %20 | 10.000,00 |
Örnek yevmiye 2: satış iadesi
Müşteri 12.000 TL'lik (10.000 TL + KDV 2.000 TL) malı iade etti. KDVK m.35'e göre malın iadesi gibi sebeplerle matrah değişince satıcı borçlandığı vergiyi düzeltir; düzeltme 391'in borcuna yazılır.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 610 Satıştan İadeler | İade, matrah | 10.000,00 | |
| 391 Hesaplanan KDV | KDV düzeltmesi | 2.000,00 | |
| 120 Alıcılar | Müşteri alacağının azalışı | 12.000,00 |
Örnek yevmiye 3: ay sonu mahsubu
391 bakiyesi 48.000 TL, 191 bakiyesi 31.000 TL, 190'da önceki aydan 5.000 TL var. Ödenecek KDV: 48.000 − 31.000 − 5.000 = 12.000 TL.
| Hesap | Açıklama | Borç | Alacak |
|---|---|---|---|
| 391 Hesaplanan KDV | Dönem mahsubu | 48.000,00 | |
| 191 İndirilecek KDV | Dönem kapanışı | 31.000,00 | |
| 190 Devreden KDV | Devreden KDV'nin kullanımı | 5.000,00 | |
| 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar | Ödenecek KDV | 12.000,00 |
Mahsup sonucu indirilecek taraf fazla çıksaydı 391 kapanır, fark 190 Devreden KDV hesabına aktarılırdı.
Sık yapılan hatalar
- Masraf fişinin KDV'sini 391'e yazmak. Alışta ödenen KDV 191'in konusudur; 391'e yazılan alış KDV'si hem indirilecek hem hesaplanan tarafı bozar ve beyanname ile defter ayrışır.
- İadeyi yeni bir alış gibi kaydetmek. Satış iadesi 391'in borcuna düzeltme olarak yazılır; iade faturası alış faturası gibi 191'e alınırsa aynı KDV iki kez etki eder.
- Oran bazında alt hesap açmamak. Beyanname oran bazında matrah ve vergi ister; tek 391 hesabında oranlar ayrıştırılamaz.
- Ödenecek KDV'yi 391'de bekletmek. Dönem sonunda 360'a aktarılmayan bakiye, ödenmiş vergiyle karışır ve bilançoda yanlış grupta görünür.
Muasebe'de bu hesap
Muasebe alış belgelerini, yani masraf fişini ve gelen e-arşiv faturayı işler; satış faturası düzenlemez ve 391'e kayıt üretmez. Luca dosyasında fişin KDV'si indirilecek KDV satırına gelir. Ay sonu mahsup kaydını muhasebe programınızda kesersiniz. Ayrıntı: Luca fiş aktarımı ve 191 İndirilecek KDV.
Sık sorulanlar
391 Hesaplanan KDV hesabı borç bakiyesi verir mi?
Normalde alacak bakiyesi verir veya mahsuptan sonra sıfırlanır. Dönem içinde iadeler ve düzeltmeler borca yazılır; dönem sonunda 191 ve 190 ile karşılaştırılıp kapatılır.
Satış iadesinde KDV hangi hesaba yazılır?
Satıcı için iade, KDVK m.35 kapsamında bir düzeltmedir ve 391 Hesaplanan KDV'nin borcuna yazılır. İadeyi alan müşteri ise önceden indirdiği KDV'yi düzeltir.
Ödenecek KDV hangi hesaba aktarılır?
391'in bakiyesi 191 ve 190'dan fazlaysa fark, vadesinde ödenmek üzere 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar hesabına aktarılır. Ödeme yapıldığında 360 borç, banka alacak kaydedilir.
Masraf fişindeki KDV 391'e yazılır mı?
Hayır. Alışta ödenen KDV indirim konusu ise 191 İndirilecek KDV'ye, değilse gider veya maliyet hesabına yazılır. 391 yalnız satış tarafında hesaplanan KDV içindir.
Kaynaklar: 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 26.12.1992/21447 mükerrer, s. 82; 2 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Resmî Gazete 16.12.1993/21790, C-19 (391 işleyişi); KDV Kanunu m.35.
